Goudsmederij G.H. van Ierland

Werkplaats aan de Schietbaanlaan

Dit ensemble toont de werkplaats van de kleinschalige goudsmederij van Gijsbertus Hendrikus van Ierland (1902-1987), gespecialiseerd in ringen en reparaties. De eenmanswerkplaats was volledig afgestemd op zijn persoonlijke voorkeuren en werkwijze. Dat is goed zichtbaar in de vele zelfgemaakte of aangepaste gereedschappen.

Voor het uitoefenen van zijn vak heeft een goudsmid maar weinig ruimte nodig. Een werkbank – de ‘stavelij’ – meet doorgaans ongeveer één bij twee meter, en die van Van Ierland was zelfs iets kleiner. Ook de andere werktuigen, zoals het aambeeld, de polijstmachine en de soldeerapparatuur, nemen weinig plaats in. Hierdoor kon een zijkamer, kelder of zolder thuis al snel worden ingericht als atelier. Waarschijnlijk werkte ook Van Ierland vanuit huis. Toen hij in 1930 voor zichzelf begon, stond zijn eenmanszaak ingeschreven op de Tochtstraat en later op de Vlaggemanstraat – steeds op hetzelfde adres als zijn woning. In 1940 verhuisde de goudsmederij naar de Schietbaanlaan 104, waar zij gevestigd bleef tot Van Ierland in 1978 stopte.

Bert van Ierland

G.H. van Ierland, roepnaam Bert, maakte deel uit van drie generaties goudsmeden en juweliers in Rotterdam. Omdat zijn vader Henri al overleden was, ging Bert in de leer bij zijn oudere broer Leo, die wél zijn opleiding bij hun vader had genoten. Leo introduceerde een bijzondere vernieuwing, waarvoor hij zelf een apparaat had gemaakt: het maken van holle ringen. Deze innovatie werd snel gekopieerd en ook Bert beschikte later over gereedschappen hiervoor.

In 1930 begon Bert zijn eigen goudsmederij en vanaf dat moment voerde hij ook zijn eigen meesterteken. Als eenmanszaak kon hij geen grote productie maken, waardoor hij zich vooral richtte op reparaties. Dat verklaart waarom er bij de overdracht van zijn werkplaats aan het museum vooral hulpstoffen en gereedschappen aanwezig waren – en geen voltooide sieraden.

Kort voor de overdracht van de werkplaats liet Van Ierland zich fotograferen. In vier uitgebreide fotoseries legde het museum het interieur gedetailleerd vast en demonstreerde de goudsmid het gebruik van diverse gereedschappen.

Drie generaties goudsmeden

In 2023 verscheen bij de Nederlandse Genealogische Vereniging een mooi artikel over de drie generaties goudsmeden Van Ierland. Naast vader Henri en de broers Leo en Bert, wordt daarin ook broer Mies vermeld. Hij vestigde zich eveneens als goudsmid in Rotterdam en dreef een ‘verlovingsringenfabriek’ aan het Burgemeester Meineszplein.

Hoewel de broers ieder hun eigen specialisatie ontwikkelden, was het Leo junior (zoon van Leo en kleinzoon van Henri) die nieuw commercieel terrein verkende. Als goudsmid, horlogemaker en juwelier zag hij kansen in het moderne concept van de autovrije winkelstraat. In 1960 opende hij een nieuwe winkel aan de Lijnbaan. Als ‘koning der verlovingsringen’ groeide hij, naar eigen zeggen, uit tot het grootste juweliersbedrijf van Rotterdam.

Constructie van het ensemble

Museum Rotterdam verwierf in 1982 de complete werkplaats van goudsmid G.H. van Ierland. Het ensemble omvat ruim driehonderd intensief gebruikte objecten. De juweliersloep is talloze keren voor het oog van de goudsmid geklemd, het werkblad draagt sporen van decennialang gebruik en de kruk kreeg herhaaldelijk een nieuw dekje. Sommige alledaagse voorwerpen kregen een nieuwe functie, zoals de stofzuiger die werd omgebouwd tot zuurstofaanjager voor gasbranders.

Van Ierland runde van 1930 tot 1978 zijn eenmanszaak, gespecialiseerd in ringen en reparaties. De documentatie bevat onder meer een handgetekend plattegrondje van de werkplaats en vier fotoseries van het interieur en de werkwijze van de goudsmid. Later wist een museummedewerker met kennis van het goudsmeden de objecten nauwkeurig te duiden en de foto’s uit 1982 te koppelen aan inventarisnummers.

Hoewel alle objecten afzonderlijk in onze database staan, tonen we hier het geheel: een werkbank met gereedschap dat voor het grijpen ligt, gecombineerd met historische zwart-witfoto’s van Bert van Ierland aan het werk. Zo ontstaat een helder beeld van een kleinschalige goudsmederij binnen een Rotterdamse familietraditie – een verhaal van vakmanschap en ondernemerschap.