Beresterk

Als je de oude noordse sagen moet geloven, hulden de machtigste Vikingstrijders zich in berenvellen. De huid van het reusachtige roofdier zou de krijger zijn woeste, ontembare kracht geven. Deze ‘Berserkers’ deden vriend en vooral vijand beven.

De imposante en gevreesde beer stond in de Vikingtijd onbedreigd bovenaan de voedselketen. In de afgelopen eeuw kreeg het dier een heel ander imago. Teddyberen, kinderboeken en Disneyfilms maakten van het gevreesde monster een knuffelbare goedzak.

Deze helm van de bezorgbeer gaf de drager bepaald niet de uitstraling van een stoere geweldenaar. Toch werd de koddige bezorgers-outfit van restaurantketen De Beren iconisch. Van 2006 tot 2019 vrolijkten de rondzoevende beertjes het Rotterdamse straatbeeld op.

Cocktailhoed

De dames die in 1892 de “Bond ter Bestrijding eener Gruwelmode” oprichtten, protesteerden tegen de beestachtige vrouwenmode van de gegoede klasse. Kolibrievleugels en paradijsvogelstaarten sierden de hoeden van sjieke dames; iets minder rijke dames pronkten met goudvinkjes, sterns en reigers. De rage nam zulke buitensporige vormen aan, dat het voortbestaan van sommige vogelsoorten in gevaar kwam.

Nee, dan de gemáákte natuur van de bloemenhoeden! Uit kunstzijde, katoen en fluweel verschijnen de fleurigste draagbare boeketten. Groene blaadjes en een sporadisch steeltje zijn gemaakt met metaaldraad en kunststof. Slechts een tikje verlept, weten zij de tand des tijds te doorstaan.

Deze cocktailhoed is van couturier Hélène Haasbroek, die van 1945 tot 1971 een eigen atelier had in Rotterdam. De kleine pillbox droeg zij omstreeks 1965 bij haar rozerode mantelpakje met kanten bloemen.

Maltezer hondje

Hoewel honden al duizenden jaren worden ingezet bij de jacht, als trekdier, bewaker, speurneus of hulphond, wonen de meeste honden tegenwoordig als gezelschapsdier bij hun baasje. 

Op deze paraplustandaard uit ongeveer 1850 is een Maltezer afgebeeld. Ondanks zijn kleine postuur is hij een goede waakhond, die luid blaft als iemand zijn territorium betreedt. Diende deze standaard als “Hier waak ik!” in de gang van een groot huis? Of was het huisdier – dat hier prinsheerlijk op een kussen zit – een schattig statussymbool? 

Met zijn bolle gezicht, grote ogen en kleine neus lijkt het hondje op een jong kind. Er is geen betere manier om bij de mens in het gevlij te komen, ontdekte Konrad Lorenz in 1943. Zijn ‘babyschema’ analyseert deze ‘schattigheid’ en beschrijft de lichamelijke kenmerken die mensen motiveren voor een wezen te zorgen. Speelgoedfabrikanten stelden uit het schema de teddybeer samen en Walt Disney paste zijn tekeningen van Mickey Mouse aan. 

Maar niet alleen speelgoed is in de loop van de tijd steeds schattiger gemaakt. Terwijl hun functie veranderde van waakhond naar schoothond, ontwikkelden verschillende hondenrassen een extra spiertje waarmee ze hun wenkbrauwen vragend kunnen optrekken. Dat geeft ze de vertederende uitdrukking waar wij zo van houden. 

Jubileum Rotterdamse Diergaarde

Natuur is prachtig, maar moet je wel onder controle houden, vinden de oprichters van de Rotterdamsche Diergaarde. Vandaar dat de vermaarde leeuwentemmer Pierre Henri Martin in 1857 de eerste directeur wordt.

Een eeuw later wordt het jubileum beschaafd gevierd met kunstzinnige dierentegeltjes. Zo kunnen liefhebbers van Diergaarde Blijdorp veilig thuis nagenieten. Bijvoorbeeld van dit gestileerde guitige discusvisje.

Vijftig jaar later gaat het er onverwacht een stuk wilder aan toe. Uitgerekend op de dag dat de diergaarde 150 jaar bestaat, breekt gorilla Bokito uit. Een dappere dierentemmer blijkt toch geen overbodige luxe!  

Na het angstaanjagende incident wordt het mensapenverblijf aangepast om de avontuurlijke zilverrug te bedwingen. Bokitoproof houdt in 2007 comadrinken en klimaatneutraal op afstand in de verkiezing tot woord van het jaar.

Een olifant op tafel

Lodewijk Pincoffs richt in 1872 de Rotterdamsche Handelsvereeniging op die de nieuwe havens op Zuid exploiteert. Daarnaast is Pincoffs mede eigenaar van de Afrikaansche Handelsvereeniging die in de monding van de Congo actief is. In ruil voor onder meer jenever, kruit en geweren worden producten als ivoor, koffie, palmolie, cacao en rubber naar Rotterdam verscheept. Pincoffs profiteert zo via de koloniale handel van slavenarbeid en uitbuiting, net als vele andere Rotterdamse ondernemers.

Op 12 augustus 1876 viert Pincoffs zijn 25-jarig huwelijk met Ester Raphael. Het personeel van zijn Afrikaansche Handelsvereeniging biedt het echtpaar een kostbaar cadeau aan. Het is een tafelstuk opgebouwd uit een Afrikaanse olifant van zilver – met slagtanden van echt ivoor – die op zijn rug een glazen schaal draagt. Naast de olifant staat een Afrikaanse man, eveneens van zilver. Het topzware pronkstuk moet symbool staan voor Afrika en de rijkdom die het continent de onderneming oplevert. 

Het personeel weet dan echter nog niet dat Pincoffs al jarenlang fraudeert en met het geld uit de Rotterdamsche Handelsvereeniging ook zijn Afrikaansche Handelsveereniging overeind houdt. In 1879 vlucht hij naar New York en laat de stad met flinke schulden achter. Uiteindelijk heeft Rotterdam ook veel te danken aan Pincoffs en zijn dubbele rol van “triomf en schande” is verbeeld in het standbeeld op de Kop van Zuid.